امروزه پدیده بیابان و بیابان­زایی گریبان­گیر بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای در حال توسعه می­باشد. با نگاهی به گستره منابع طبیعی کشور در می­یابیم که چشم­انداز غالب در این گستره، اراضی بیابانی است. دانشمندان و متخصصین بر این عقیده­ می­باشند که علاوه بر عوامل طبیعی، عوامل انسانی نیز در بیابان­زایی نقش اساسی و کلیدی دارند. از آنجا که اکثر معیارهای مؤثر در بیابان­زایی در دسته عوامل طبیعی قرار دارند، تهیه مدل­های تعیین پتانسیل بیابان­زایی، به­صورت منطقه­ای انجام می­گیرد. در پژوهش حاضر به­منظور بررسی معیارها و شاخص­های مؤثر در بیابان­زایی منطقه جنوب شرق اهواز در استان خوزستان،‏‏ از مدل ایرانی ارزیابی پتانسیل بیابان­زایی (IMDPA) استفاده و از بین نه معیار این مدل دو معیار پوشش گیاهی و اقلیم با توجه به شرایط منطقه انتخاب و برای هر معیار، شاخص های مختلفی در نظر گرفته شده است. در این مدل ارزش عددی معیارها از میانگین هندسی شاخص ها و در نهایت بیابان­زایی کل منطقه از میانگین هندسی معیارها به­دست آمده و در نرم­افزار ArcGIS نقشه نهایی بیابان­زایی منطقه تهیه گردید. نتایج نشان داد که معیار پوشش گیاهی با ارزش عددی 06/2 تأثیر بیشتری نسبت به معیار اقلیم با ارزش عددی 93/1 در بیابان­زایی منطقه داشته است. در آخر نیز ارزش کمی شدت بیابان­زایی براساس دو معیار مورد بررسی به میزان 99/1 به­دست آمد که طبق جدول امتیازدهی این مدل وضعیت فعلی بیابان­زایی برای کل منطقه متوسط تعیین گردید.

تاکنون آمارهای متفاوتی از سطح بیابان های دنیا و ایران به وسیله افراد و سازمان های مختلف ارایه شده است. دلیل عمده وجود آمار و ارقام متفاوت از عرصه بیابان ها، اختلاف عقیده صاحب نظران و دست اندکاران در ارایه تعریفی جامع از بیابان و عوامل موثر در تشکیل آن است. در این مقاله عوامل محیط طبیعی از جمله اقلیم، پوشش گیاهی، ژئومرفولوژی، خاک، زمین شناسی و هیدرولوژی که اثر مشترک آن ها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در پیدایش و سیمای عمومی بیابان نقش دارند بررسی شده است. از این رو برای شناسایی و تعیین محدوده های بیابانی از جنبه عوامل مورد مطالعه، شاخص هایی تعیین و تعریف شد و بر اساس آن ها ابتدا پهنه های بیابانی برای هر عامل بصورت انفرادی مشخص شد. سپس با همپوشانی لایه های تهیه شده میزان اشتراک و انفکاک آن ها با ارایه نقشه های رقومی و مساحی شده تعیین گردید. نتایج نشان داد بیشترین مساحت مناطق بیابانی ایران با سطحی برابر 693690 و 567711 کیلومترمربع به ترتیب متاثر از عامل اقلیم و پوشش گیاهی است و کمترین آن در مرحله نخست متعلق به عامل زمین شناسی با سطحی برابر 208041 کیلومترمربع و بعد از آن به عامل ژئومرفولوژی به مساحت 272258 کیلومتربع می باشد. مساحت مناطق بیابانی ایران از جنبه خاک شناسی نیز سطحی برابر 514930 کیلومترمربع را در بر می گیرد. مجموع سطوح بیابانی تحت پوشش عوامل پنجگانه اعم از سطوح مشترک و غیر مشترک برابر 907293 کیلومترمربع برآورد گردید که این مقدار 55 درصد از مساحت کل ایران را در برمی گیرد.

هرچند تالاب ها زمانی بهترین تفرجگاه­های ایران به شمار می­رفتند، ولی در اثر عواملی همچون مدیریت غیرکارا، تعارض انسان-تالاب، تعارضات اجتماعی و عوامل طبیعی، بسیاری از آنها امروزه خشک شده و از بین رفته­اند. مقاله حاضر با هدف ساماندهی تالاب هشیلان کرمانشاه از طریق ظرفیت­سازی و مشارکت اجتماعی، بر اساس یافته­های حاصل از اجرای طرح ساماندهی تالاب هشیلان با رویکرد ظرفیت­سازی اجتماعی انجام شده است. شیوه پژوهش، مشارکتی با کارکرد تحقیق در عمل است. جامعه آماری پژوهش، نهادهای محلی و دولتی و همچنین زنان و مردان روستاهای حوضه تالاب مخصوصاً روستاییان هشیلان است. برای ساماندهی تالاب هشیلان، از ابزار سیپا (برقراری ارتباط، آموزش و آگاهی عمومی) به عنوان ابزاری برای ظرفیت­سازی و مشارکت اجتماعی استفاده شد. برای برقراری ارتباط با جامعه و نهادهای محلی و دولتی در جهت برجسته‏سازی اهمیت تالاب، جشنواره­ای برگزار و کارگاه­های آموزشی برای مردم روستای هشیلان اجرا شد. همچنین در راستای ارائه برنامه­های راهبردی، نشست­هایی با معتمدان محلی تدارک دیده شد و از طریق پرسشنامه موردبررسی قرار گرفتند. داده‏ها با نرم افزار SPSS26 تحلیل شدند و تکنیک SWOT مورد استفاده قرار گرفت. طبق نتایج، برقراری ارتباط، آموزش، آگاهی و همچنین برگزاری جلسات آموزشی، مهم ترین عوامل مؤثر در حفاظت و حمایت از تالاب هشیلان به دست آمدند. همچنین توسعه گردشگری و بهره­برداری پایدار می تواند نقش مهمی در توانمندسازی جوانان روستایی و کسب درآمد پایدار داشته و زمینه را برای کاهش مهاجرت آنها به نقاط اطراف فراهم کند.

ریشه مسائل محیط زیستی امروز را می توان در رفتارهای غیر مسئولانه ی انسان ها با محیط زیست دانست. این رفتارها نیز تحت تأثیر عوامل مختلف در محیط بروز می نمایند. محیط های طبیعی و انسانی زمینه ساز فعالیت های گردشگری هستند و ممکن است رفتارها و فعالیت های تفریحی نامناسب گردشگران تأثیر منفی بگذارد و آنها را در معرض آسیب قرار دهد. این پژوهش با هدف مدلسازی رفتارهای محیط زیستی گردشگران در شهرستان بیرجند انجام شده است. در روش کار این پژوهش به منظور سنجش رفتار گردشگران (متغیر وابسته)، متغیرهای موثر ادراکی، رضایت، نگرش و درگیری فعال (متغیرهای مستقل) از طریق توزیع پرسشنامه بین گردشگران در جاذبه های طبیعی و فرهنگی شهرستان بیرجند ارزشیابی شده اند. بدین ترتیب بعد از تکمیل پرسشنامه از در جامعه گردشگران شهرستان بیرجند در شش ماهه ابتدای سال 1398، نتایج به روش رگرسیونی خطی با نرم افزار SPSS 13. 0 تجزیه و تحلیل شدند. تحلیل آزمون های اسپیرمن و پیرسون حاکی از همبستگی بالا بین متغیرهای مورد مطالعه بود. در مدل رفتاری بدست آمده از تحلیل رگرسیونی در جامعه گردشگران بیرجند نشان داد که دو متغیر ادراک گردشگران و رضایت آنها از مکان های گردشگری و جاذبه های طبیعی بیرجند تأثیر زیادی بر رفتار آنها می گذارد. درحالی که متغیرهای نگرش و درگیری فعال در مدل رفتاری بی تأثیر بودند. در این مدل رفتاری میزان R و R2 بترتیب مقدار 99/0 و 98/0 بدست آمد که بیانگر قدرت برازش بالای مدل است. از نتایج دیگر این تحقیق، معنادار بودن تفاوت رفتاری در جنسیت، سن و میزان تحصیلات در جامعه گردشگران مورد مطالعه است. به نظر می رسد رفتار محیط زیستی گردشگران ناشی از متغیرهای درون گرایانه افراد بوده است. بنابراین لازم است به منظور تقویت رفتار مسئولانه در گردشگران و ایجاد نگرش و درگیری فعال، اقدامات آموزشی و ترویجی از سوی سازمان های مربوطه در دستور کار قرار گیرد.

مقاله ارتباط و تاثیر محیط زیست سیستان را در آثار باستانی آن مورد مطالعه قرار می دهد و سپس به مطابقت آثار موجود با آنچه که در کتب مذهبی ایران پیش از اسلام و نوشته های مورخان و جغرافیدانان مسلمان آمده می پردازد. در این کاربخصوص تاکیدی وجود دارد درباره تطبیق شهر زرین مورخان یونانی و یا زرنگ / زرنج دوران هخامنشی و اسلامی با آثار و باقیمانده های موجود در محوطه های نادعلی (سیستان / افغانی)، دهانه غلامان و زاهدان کهنه.

انسان ها در هر زمان به تناسب نیازی که احساس می کنند برای سازگار کردن شرایط جغرافیایی، تغییراتی در اکوسیستم محیط خود بوجود می آورند. منطقه لارستان نیز از این قایده مستثنی نبوده و از ویژگی های اقلیم گرم و خشک آن، دیوارهای بلند و سایه دار، بادگیرها و از همه مهم تر و گسترده تر آب انبارها می باشد. این پدیده مهم، از اوایل روزهای شکل گیری شهر، نقش اساسی در مورفولوژی آن ایفا کرده است. در این پژوهش با انجام تحقیق جامعی، به مستند سازی و بررسی آب انبارهای عمومی لارستان و مطالعه موردی 211 نمونه از آنها پرداخته شد. در این بررسی آب انبارها با توجه به 11 جنبه مختلف تقسیم بندی شدند. در برداشت های انجام شده که 58 درصد آنها را آب انبارهای شهری، 9 درصد روستایی و 33 درصد را صحرایی تشکیل می دهد، بیشترین مشاهدات را می توان مربوط به پوشش گنبد 105 مورد، مخزن استوانه 189 مورد، دسترسی به وسیله پلکان داخلی 211 مورد، آب رسانی غیر مستقیم 128 مورد، تهویه توسط روزنه 209 مورد، مصرف آب شرب 148 مورد و نمای ساده با 176 مورد فراوانی را عنوان نمود. همچنین حجم کل آب انبارهای منطقه که 65 درصد آنها فعال، 17 درصد نیمه فعال و 18 درصد غیر فعال می باشند، در حدود 1.87 میلیون مترمکعب تخمین زده شد. در نهایت اقتصادی ترین و بهترین تصمیم جهت جلوگیری از تخریب این پدیده مهم و بقای حیات منطقه، حفظ کاربری ذاتی آب انبارها ارایه شد.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.